ไทยกำลังเสียบทบาท "พี่ใหญ่" ใน CLMV? เมื่อเพื่อนบ้านกำลังเป็นคู่แข่ง

หลายปีที่ผ่านมา หากพูดถึง CLMV (กัมพูชา สปป.ลาว เมียนมา และเวียดนาม) ไทยมักถูกมองว่าเป็น "พี่ใหญ่" ของภูมิภาค ทั้งในฐานะผู้ส่งออก นักลงทุน และศูนย์กลางการผลิตที่เชื่อมโยงเศรษฐกิจเพื่อนบ้าน แต่วันนี้ ภาพนั้นอาจกำลังเปลี่ยนไป

SCB EIC ประเมินว่า เศรษฐกิจ CLMV จะชะลอลงในปี 2569 ท่ามกลางแรงกดดันจากเศรษฐกิจโลก ความเสี่ยงด้านภูมิรัฐศาสตร์ และมาตรการกีดกันทางการค้า แต่สิ่งที่น่าสนใจกว่าคือ ไทยเองอาจไม่ได้เป็นผู้ได้ประโยชน์จากการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้เหมือนในอดีต

หนึ่งในสัญญาณสำคัญคือ การเกินดุลการค้าของไทยกับ CLMV มีแนวโน้มลดลง ไม่ใช่เพราะไทยนำเข้าน้อยลง แต่เป็นเพราะการนำเข้าสินค้าจากเพื่อนบ้าน โดยเฉพาะเวียดนาม มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทั้งคอมพิวเตอร์ เครื่องจักร และสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ที่เกี่ยวข้องกับ AI สะท้อนว่าเวียดนามกำลังขยับจาก "ฐานผลิตต้นทุนต่ำ" ไปสู่ "ฐานผลิตเทคโนโลยี" ของภูมิภาค

นี่คือความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ เพราะในอดีต ไทยส่งออกสินค้าอุตสาหกรรมไปยัง CLMV เป็นหลัก แต่วันนี้ ไทยเริ่มซื้อสินค้ามูลค่าสูงจากเพื่อนบ้านมากขึ้น ขณะที่เวียดนามยังดึงดูดเม็ดเงินลงทุนจากบริษัทเทคโนโลยีระดับโลกอย่างต่อเนื่อง กลายเป็นหนึ่งในศูนย์กลางของห่วงโซ่อุปทานอิเล็กทรอนิกส์และ AI ของโลก

ขณะเดียวกัน การลงทุนของไทยใน CLMV ก็มีแนวโน้มชะลอลงจากความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจและการเมือง ทำให้ภาคธุรกิจเลือกลงทุนเฉพาะอุตสาหกรรมที่มีศักยภาพมากขึ้น นั่นหมายความว่า ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับประเทศเพื่อนบ้านกำลังเปลี่ยนจาก "ผู้ลงทุนและผู้ขาย" ไปสู่ "คู่ค้าและคู่แข่ง" ในหลายอุตสาหกรรม

สิ่งที่ไทยต้องทำจึงไม่ใช่การแข่งขันด้านต้นทุนกับเพื่อนบ้าน เพราะเกมนั้นเปลี่ยนไปแล้ว แต่ต้องเร่งสร้างความได้เปรียบใหม่ผ่านอุตสาหกรรมมูลค่าสูง เช่น AI เซมิคอนดักเตอร์ ดิจิทัล เฮลท์เทค เทคโนโลยีสีเขียว และการพัฒนาทักษะแรงงาน เพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขันในระยะยาว

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ว่า "ไทยเสียตำแหน่งพี่ใหญ่แล้วหรือยัง" แต่คือ ไทยจะรักษาบทบาทผู้นำทางเศรษฐกิจในอาเซียนอย่างไร เมื่อประเทศเพื่อนบ้าน โดยเฉพาะเวียดนาม กำลังไล่ตามอย่างรวดเร็ว และในบางอุตสาหกรรมอาจก้าวขึ้นมาเป็นผู้นำก่อนไทยแล้ว

การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้อาจไม่ใช่จุดจบของไทย แต่เป็นสัญญาณว่า ยุคที่ไทยเป็นศูนย์กลางของ CLMV โดยอัตโนมัติกำลังสิ้นสุดลง และจากนี้ไป "ความเป็นพี่ใหญ่" จะไม่ได้วัดจากขนาดเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว แต่จะวัดจากความสามารถในการสร้างนวัตกรรม ดึงดูดการลงทุน และปรับตัวให้ทันเศรษฐกิจโลกที่กำลังเปลี่ยนอย่างรวดเร็ว